تاملاتی درباره نظام آموزش و پرورش وارداتی

 بسم الله الرحمن الرحیم

تردیدی نیست که نظام آموزش و پرورش در کشور ما یک نظام وارداتی است و برگرفته از نظام‌های آموزش و پرورش غربی است. به نظر می‌رسد تعبیر «آموزش و پرورش» که معادل «تعلیم و تربیت» است بار معنایی مثبتی را در ذهن ما رقم زده که ما را از بسیاری از عوارض این نظام غافل نموده، و انتظاراتی را در ما رقم زده که اصلا قرار نبوده که این نظام آن انتظارات را تعقیب کند.

در تاریخ ۲۵ مرداد ۱۳۹۶ در همایش «حیات طیبه» که برای جمعی از دانشجویان نخبه دانشگاه‌های فرهنگیان سراسر کشور در مشهد برگزار شد، در دو جلسه  به موضوع فوق پرداختم که جلسه اول، کوشیدم جایگاه این نظام را در پازل مدرنیته شرح دهم و جلسه دوم به توضیحات پراکنده‌ای درباره برخی مولفه‌های انسان‌شناسی این نظام و پرسش و پاسخ گذشت که فایل دو جلسه تقدیم می‌شود

فایل صوتی جلسه اول (اصلی)

فایل صوتی جلسه دوم (تکمیلی و پرسش و پاسخ)

اشتباهی در فهم یک روایت مربوط به “حجاب”

دیروز در تدبرهای روزانه‌ام متوجه شدم روایتی که درباره «دستور پیامبر به زنانش برای حجاب از نابینا» معروف شده، اساساً بر اساس یک سوءتفاهم چنین معروف شده است و به خاطر اشتراک لفظی کلمه حجاب این سوءتفاهم پدید آمده است:

روایت این است:

عَنْ أُمِّ سَلَمَهَ قَالَتْ کُنْتُ عِنْدَ النَّبِیِّ ص وَ عِنْدَهُ مَیْمُونَهُ فَأَقْبَلَ ابْنُ أُمِّ مَکْتُومٍ وَ ذَلِکَ بَعْدَ أَنْ أُمِرَ بِالْحِجَابِ فَقَالَ احْتَجِبَا فَقُلْنَا یَا رَسُولَ اللَّهِ أَ لَیْسَ أَعْمَى لَا یُبْصِرُنَا فَقَالَ أَ فَعَمْیَاوَانِ أَنْتُمَا أَ لَسْتُمَا تُبْصِرَانِهِ.

ادامه مطلب

چالش‌های انسان‌شناسی علوم انسانی مدرن

بسم الله الرحمن الرحیم

بیناد علوم انسانی و اجتماعی مدرن بر درک خاصی است که از انسان دارند. اغلب کتبی که با نام انسان‌شناسی از منظر اسلام نوشته شده، به مسائلی توجه کرده (مانند وجود روح، تجرد نفس و …)‌که البته به خودی خود مسائل خوبی است اما انسان در مواجهه با آراء غربیان متوجه نمی‌شود که اینها چه ربطی با آن بحثها دارد.

در ۵ شهریور ۱۳۹۶ در جمع طلاب و دانشجویان رشته‌های مرتبط با علوم اجتماعی در دوره آموزشی مفتاح،  بحثی مطرح کردم در زمینه مسائل بنیادین انسان‌شناسی در مواجهه با علوم انسانی غربی. در این جلسه در حد طرح سوال، تلاش شده بین برخی از بحثهای انسان‌شناسی ما که ربطی با مبانی انسان‌شناسی غربیها دارد ناظر به بحثهای آنها مطرح شود. با اینکه برخی بر این باورند که ترجمه آنتروپولوژی به انسان‌شناسی ترجمه خوبی نیست، اما به نظر حقیر، بحثهای آنتروپولوژی بخوبی پشتوانه‌های تلقی دوره مدرن از انسان را می‌تواند برملا کند و اگر مساله‌های آنتروپولژی را درست بفهمیم، می‌توانیم دریابیم که کدام از بحثهای انسان‌شناسی ما با بحثهای غربی‌ها قابل مقایسه است و می‌توان با یکی دیگری را نقد کرد.

به پیشنهاد شرکت‌کنندگان جلسه دومی هم برای شرح بیشتر مطلب در حدود یک هفته بعد تشکیل شد که متاسفانه اواخر آن ضبط نشده است.

فایل صوتی جلسه اول

فایل صوتی جلسه دوم

“تاریخ” و مساله علم دینی

بسم الله الرحمن الرحیم

آیا «علم دینی» در ساحت علم تاریخ هم ممکن است؟

تردیدی نیست که معنایی از «تاریخ اسلامی» داریم و آن گزارشات تاریخی درباره دوره اسلامی است. اما آیا علم تاریخ هم ممکن است اسلامی و غیراسلامی داشته باشد؟

فایل زیر سخنرانی‌ای است که در این زمینه در دوره آموزشی مفتاح در تاریخ ۵ شهریور ۱۳۹۶ برای طلبه‌ها و دانشجویان ارشد تاریخ ارائه شد.

فایل صوتی

زن در اسلام

بسم الله الرحمن الرحیم

پنج شنبه ۵ مرداد ۱۳۹۶ در حوزه علمیه حضرت خدیجه در مشهد در جمع تعدادی از خانم‌های طلبه و دانشگاهی، بحثی مطرح شد درباره «زن در اسلام از دیدگاه اندیشمندان معاصر با تاکید بر آراء علامه طباطبایی، شهید مطهری»

مساله اصلی‌ای که این چند ساله ذهن مرا درگیر کرده است، این است که قرار گرفتن در فضای فکر مدرن، تحلیل ما از مساله خانواده، و به تبع آن، مسائل مربوط به زن و مرد را به بیراهه کشانده است.

در این دو جلسه سعی شد با استفاده از آموزه‌های اسلام، تصویری از جایگاه و نقش زن ارائه شود که بتواند بین واقع‌بینی و آرمان‌گرایی جمع کند و پاسخگوی بسیاری از شبهات مربوطه (از جمله آیه فاضربوهن! تعدد زوجات، و …) باشد؛ شبه‌حق‌هایی که تنها و تنها به خاطر اینکه نسخه اصلی حق را نمی‌شناسیم میدان برای جولان پیدا کرده‌اند.

نیازی به تاکید ندارد که ایده‌های اصلی این بحث را بیش و پیش از همه مدیون شهید مطهری هستم.

فایل صوتی جلسه اول

فایل صوتی جلسه دوم

عید غدیر، مهمترین آزمون برای تثبیت جامعه دینی

بسم الله الرحمن الرحیم

الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِی جَعَلَنا مِنَ الْمُتَمَسِّکِینَ بِوِلایَهِ أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ وَ الأَئِمَّهِ علیهم السلام‏

خدا هر پیامبری که فرستاد امت را به اطاعت از او فراخواند (نساء/۶۴)؛ و تا امتی این رهبری الهی را نپذیرفت، جامعه دینی تأسیس نشد. بدین سان قرنها گذشت و امثال نوح و ابراهیم و لوط و هود و صالح و شعیب علیهم‌السلام آمدند و رفتند و جوامع آنها با عذاب الهی برچیده شد.

اولین امتی که به رهبریِ یک پیامبر الهی لبیک گفت، بنی‌اسرائیل بود، و شاید از این زمان بود که خداوند تثبیت امامت در جامعه دینی را جدی کرد: موسی ع حتی برای چند روز که نبود، هارون ع را گذاشت، و سلسله پیامبران متصل در یک امت، که همگی رهبران الهیِ آن امت بودند، با بنی‌اسرائیل آغاز گشت؛ و علی‌رغم همه کژی‌ها و ناسازگاری‌ها، خدا پیاپی برای آنان پیامبری به امامت می‌فرستاد؛ اما نهایتا این امت، که زمانی به خاطر پیروی از رهبری پیامبرانشان، «امت برگزیده»‌ بودند (بقره/۴۷ و ۱۲۲) بقدری کج‌راهه رفتند که توسط پیامبران خودشان لعنت شدند (مائده/۷۸)!

و تقدیر چنین بود که این بار جامعه دینی در نقطه دیگری از عالَم و با پیامبری جهانی تاسیس گردد.

پیامبر اسلام ص دعوتش را از مکه آغاز کرد، اما این مردم مدینه‌النبی بودند که به عنوان یک امت، رهبری او را پذیرفتند و تأسیس جامعه اسلامی را رقم زدند؛ و او هم، پس از راه‌اندازی جامعه دینی، حتی برای چند روز نبودنش، جانشین می‌گذاشت.

او که همه هستی خود را خرج هدایت مردم کرده بود، بعد از بارها تاکید، نهایتا در چنین روز شریفی، در جهانی‌ترین گردهمایی مسلمانان، اعلام کرد هرکس امامت و ولایت مرا پذیرفته، این علی ع مولای اوست؛ و این گونه بود که، به پیش‌بینیِ خود پیامبر ص، یکبار دیگر داستان بنی‌اسرائیل، اما این بار نه در سطح یک قوم خاص، بلکه برای کل جهان آغاز شد!

ادامه مطلب