چگونگی انتظار و زمینه سازی برای ظهور امام زمان (ع) با نگاهی به الگوی عاشورا

مقاله ارائه شده در همایش الامام المهدی و مستقبل العالم در دانشگاه کوفه ۱۱ رجب ۱۴۳۴ (۲ خرداد ۱۳۹۲)

دریافت فایل اصلی مقاله (به زبان عربی)

دریافت فایل ترجمه فارسی

چکیده به فارسی

انتظار حقیقی، مستلزم آماده ساختن واقعی زمینه های ظهور است؛ و کسی واقعا منتظر است که وقتی امام بیاید به یاری اش بشتابد. کوفیان ادعای آمادگی برای یاری امام زمان خویش داشتند، اما جز اندکی با امام نماندند. آیا همین که تاکنون امام زمان نیامده است، شاهدی نیست که هنوز ادعای ما نیز صادقانه نیست؟

مساله این است که انتظار واقعی در گروی چیست و چه کنیم تا واقعا زمینه برای ظهور امام زمان علیه السلام مهیا شود؟

از آنجا که اگر منتظر امام هستیم، باید زندگی خود را به گونه‌ای سامان دهیم که امام زمان آن را بپسندد، برای حل این مساله ابتدا به سراغ معیارهای «پسند امام زمان علیه السلام» رفته ایم و از آنجا که در ادبیات امام زمان و سایر ائمه علیهم السلام، برای عینی و ملموس شدن پسندشان، دائما از وقایع کربلا و برقراری ارتباط بین کربلا و مهدویت استفاده کرده اند، در مقاله حاضر تلاش شده، با نگاهی به سیره امام حسین علیه السلام و رفتارهای عاشوراییان و دشمنان ایشان، وظیفه منتظر واقعی در عصر غیبت – که چه کند تا زمینه ساز ظهور امام زمان علیه السلام شود – معلوم گردد. مدعای مقاله این است که انتظار واقعی در گروی تغییر سبک زندگی کنونی و ترویج سبک زندگی‌ای است که از منطق تکلیف شروع، و به منطق عشق ختم می‌گردد؛ یعنی آن منطق تکلیف، زمینه را برای شکل گیری زندگی مبتنی بر عشق واقعی به امام مهیا می‌کند و در صورت جدی شدن منطق عاشقی در جامعه، امکان عینی ظهور مهیا می‌گردد. البته سبک زندگی دیگری که مبتنی بر منطق ادب است نیز می‌تواند شخص را مهیای ورود در منطق تکلیف یا منطق عاشقی، و لذا آماده ظهور کند.

چکیده و متن کامل مقاله به عربی

بسمه تعالی

کیفیه الانتظار و التحضیر لظهور الامام المنتظر (عج) بنظره نموذجیه لملحمه عاشوراء

 الخلاصه

الانتظار الحقیقی یستلزم الاستعداد الحقیقی للظهور و المنتظر الحقیقی هو الذی اذا جاء الامام یأتی لنصرته. الکوفیون ادعووا الاستعداد لنصره امام زمانهم لکنهم لم یثبتوا علی هذه الادعاء الا القلیل منهم فهل نحن صادقون فی ادعائنا؟

والمسأله هی تتعلق بالانتظار الحقیقی و کیف نعمل حتی تتهیأ الارضیه لظهور الامام المنتظر (عج)؟

اذا کنا منتظرین للأمام یجب ان تکون حیاتنا علی نحو نکسب فیه رضی الامام و قبوله، فیجب اولاً ان نعرف المعاییر التی یُبیّنها الامام (عج) حتی نعمل بها؛ و بما اننا نلاحظ فی کلام الامام المنتظر و سائر الائمه (ع) انهم اشاروا الی احداث کربلاء ارتباطها بموضوع الظهور، فقد بذلنا جهدنا من خلال القاء نظره علی سیره الامام الحسین (ع) و اخلاق مدرسه عاشورا و اعدائها ان نحدد واجب المنتظر الواقعی فی عصر الغیبه و انه کیف یعمل حتی یستعد لظهور الامام المنتظر (عج) و الذی تدعیه هذهِ المقاله هو ان الانتظار الحقیقی یتعلق بتغییر اسلوب الحیاه الحالیه و ترویج اسلوب حیاه أخری یکون بدایتها العمل بالواجب (و هی مدرسه التکلیف) و ختامها الحب (و هی مدرسه العشق و الایثار) لتکون الحیاه مبتنیه علی الحب الواقعی للأمام و ایضا یمکن ان نتکلم ان اسلوب اخری بحذاء مدرسه التکلیف و هی مدرسه الادب الذی یستعد الانسان للظهور ایضاً.

 المقدمه

الانتظار الحقیقی یستلزم استعداد حقیقی للظهور و المنتظر الواقعی هو الذی اذا جاء الامام یذهب مسرعاً لنصرته لایبقی جلیساً فی بیته و لایلتحق فی عسکر العدو. فی سنه ستین من الهجره الکوفیون ادعووا الاستعداد لنصره امام زمانهم و کثیر منهم أظهروا حب الامام[۱] لکنهم لم‌یکونوا صادقین فی ادعائهم الا القلیل منهم الذین التحقوا بالامام. و نحن ایضاً نظن ان فی قلوبنا محبه الامام و ندعی الاستعداد و الانتظار لکن من این یُعلَم انا صادقین من اعماق انفسنا و هل قبل ان یأتی الامام المنتظر (عج) یوجد شاهد و دلیل علی اننا لسنا کاذبین فی ما ندعیه من حبنا واستعدادنا لظهوره؟ و الیس عدم مجیئه دلیل علی انا لسنا بصادقین کما ینبغی؟

من الشواهد التی تکون دلیلا علی صدقنا ام کذبنا، هو انه ما المهم فی تدیننا؟ هل نحن قلقون علی رضی الامام ام قلقون علی انفسنا؟ قال الله عزوجل معاتبا لبعض الناس: «وَطَآئِفَهٌ قَدْ أَهَمَّتْهُمْ أَنفُسُهُمْ یَظُنُّونَ بِاللّهِ غَیْرَ الْحَقِّ ظَنَّ الْجَاهِلِیَّهِ» (آل عمران، ۱۵۴) فأهم مسئله فی کیفیه الانتظار هی ان نفهم کیف یجب ان نکون حتی یرضی عنا اللهُ و امام زماننا؟ من راجع اقوال الامام المنتظر و الائمه الاطهار (ع) یفهم ان اهم اشکالیه فی المجتمع الدینی التی تؤخر امر الظهور هو النوع الخاص من التدین المعیوب الذی یجب ان نسمیها «التدین بلا امام» ای اهم صفه لهذه التدین هی ان یکون الاشخاص فی حیاتهم متدینین ظاهراً و لایجدون اضطرابا و قلقا و مشکلا فی حیاتهم و تدینهم من عدم حضور الامام (ع)؛ یعنی یرضون بحیات دون الامام و اذا ذکروا الامام فی بعض الاحیان یکون مراجعتهم له من غیر ادراکِ ضروره هامه فی حیاتهم بل باعتبار بعض الاحتیاجات الزائده التی لایمکنهم حصولها عادتاً؛ ای اذا شعرنا بحاجه الیه و اردنا رفع حاجاتنا الیه او ضجرنا من آلآم الحیاه، ذهبنا الیه لنتوسل به؛ او فی بعض الاحیان نذهب الی زیاره مرقدهم او نذهب تفننا الی مجلس موعظه حتی نستمع حدیث منه فقط، و لا نعمل بما نسمع و…. الذی ندعیه فی هذه المقاله هو ان هذا الاسلوب المنحط من الحیاه هو اهم مانع لظهور الامام (عج) و علینا ان نغیر هذا الاسلوب، لکن کیف؟

بنظره الی ملحمه عاشوراء و مرور علی احادیث الظهور یتضح لنا ان طریق العلاج هو ترویج و نشر نوع خاص من اسلوب الحیاه الذی یبدأ من مدرسه التکلیف و ینتهی الی مدرسه الحب؛ ای منطق التکلیف یهیئنا لتکوین حیاه مبتنیه علی الحب الحقیقی للأمام، و اذا اصبح مدرسه الحب جاداً فی المجتمع ظهر التشیع الحقیقی (ای الاتباع و الانصار الحقیقیین للامام) فتتهئی امکانیه الظهور. و کذلک یوجد بحذاء مدرسه التکلیف اسلوباً آخر للحیاه یبتنی علی مدرسه الادب بحیث یهئی الفرد تحت ظروف خاصه للظهور. و درک هذه المساله یرتبط بفهم حقیقه الانتظار لان رسول الله صلی الله علیه و آله و سلم قال: «أَفْضَلُ‏ أَعْمَالِ‏ أُمَّتِی‏ انْتِظَارُ الْفَرَج»‏.[۲] فحقیقه الانتظار من سنخ الاعمال، بل افضل الاعمال؛ ولایکون عمل افضل الاعمال الا اذا کان مسیطرا علی کل الاعمال؛ فالانتظار هی اسلوب الحیاه الطیبه الحقیقیه للانسان التی تهدیه الی امام زمانه.

 تفسیر ماهیه الانتظار: رضا الامام او رضای انا من اسلوب حیاتی

لاجل ان نصل الی درک صحیح لحقیقه الانتظار یجب ان نتامل فی متعلقه لأن الانتظار یختلف باختلاف متعلقه؛ فانتظار هجوم العدو علینا یقتضی وضعاً و حالاً غیر انتظار دخول الضیف علینا؛ و یمکن التمایز فی کلا الامرین ما بین الانتظار الصادق و الانتظار الکاذب؛ فمثلاً فی موضوع انتظار الضیف یجب ان نکون علی حال بحیث یقال لنا اننا منتظرون لمجئی الضیف واقعا؛ مع انه یمکن ان یکون ظاهر انتظارنا انتظار الضیف ولکن حقیقه الامر شیء آخر و هی ان یمدحنا الآخرون علی حسن ضیافتنا او نرید ان یأتی الینا ضیفنا لکی نرفع حاجتنا الیه و نطلب العون منه و…. فی مثل هذه الحالات انا فی الظاهر منتظرون للضیف ولکن لسنا صادقین فی انتظارنا بل حقیقه انتظارنا، انتظار المدح او انتظار رفع حوائجنا لاانتظار الضیف.

و علی هذا المنوال اذا انتظرنا الامام یجب علینا ان تکون حیاتنا علی صوره یُعلم منها اننا منتظرین للامام لا لقضاء حوائجنا و باعتقادی یجب ان یکون هذا الامر اهم نقطه فی بحث ظهور الامام المنتظر و انتظاره؛ و ثمرته حینئذٍ هی ان الظهور یرتبط بعملنا لا بنفس الامام فقط، لان الحجه بن الحسن (عج) لیس افضل من النبی الاعظم (ص) ولو کان من المقرر ان یحل قضایا المجتمع الانسانی شخصٌ واحد بنفسه کان النبی (ص) اولی بهذا الامر؛ فلماذا أخّر الله هذا الامر اکثر من الف عام؟ فهذا یکون خیر شاهد و دلیل علی ان دور الناس فی الظهور کان له اهمیه تامه؛ و هذا هو نفس الانتظار یعنی اذا کان انتظارنا له حقیقیا ففی ذلک الحین یتحقق الظهور.

علی مر هذهِ المده الطویله التی تکثر عن الالف عام علی غیبه الامام جاء کثیر من اهل الایمان لکن لم‌یرض الامام بهذا الحد من الایمان و لم یاذن الله بظهوره و احدی القضایا التی جعلت الظهور یتأخر الی هذا الحد هی انک تری فی حیاه کثیر من الناس و حتی فی تدین اکثرهم ریبه و تزلزل کما قال الامام الحسین ع فِی مَسِیرِهِ إِلَى کَرْبَلَاءَ: «إِنَّ هَذِهِ الدُّنْیَا قَدْ تَغَیَّرَتْ وَ تَنَکَّرَتْ وَ أَدْبَرَ مَعْرُوفُهَا فَلَمْ یَبْقَ مِنْهَا إِلَّا صُبَابَهٌ کَصُبَابَهِ الْإِنَاءِ وَ خَسِیسُ عَیْشٍ کَالْمَرْعَى الْوَبِیلِ … إِنَّ النَّاسَ عَبِیدُ الدُّنْیَا وَ الدِّینُ لَعْقٌ عَلَى أَلْسِنَتِهِمْ یَحُوطُونَهُ مَا دَرَّتْ مَعَایِشُهُمْ فَإِذَا مُحِّصُوا بِالْبَلَاءِ قَلَّ الدَّیَّانُونَ»[۳]. نحن حتی فی تدیننا نسعی ان نعمل بحیث نرضی عن انفسنا لا ان یرضی عنا الامام و ننتظر تحقق متطلباتنا الوضیعه لا تحقق مرادات الامام؛ لیس لنا درک صحیح عن انه لماذا لم‌یظهر الامام و ماهو دورنا فی تحقق الظهور؟

یمکن تشییه الانتظار بالاستعداد للأمتحان الدراسی: نفرض انا ذهبنا لامتحان الدکتورا لکن استعدادنا له علی قدر استعدادنا للصف الاول الابتدایی و نرجو ان تکون الامتحان علی قدر هذا المستوی لا علی مستوی الدکتورا؛ اذاً علی‌رغم ما ادعیناه من الانتظار للامتحان لکننا فی‌الواقع لم نکن مستعدین للامتحان الحقیقی و لهذا لم تتحقق ظروف الامتحان لانه معلوم لدی الجمیع ان هذا الحد من الاستعداد لن‌ینجح فیه من یرید الفوز فی الدکتورا. فی عاشورا کان یظن الکوفیون انهم مستعدون لمجیء الامام و کانوا اکثر استعدادا من سائر المناطق الاسلامیه (مثل المکه و المدینه و البصره و الشام) لکن مستوی هذا الاستعداد علی حد امتحان الصف الاول الابتدائی: لما اصبح الامتحان صعباً انسحب الکثیر منهم و التحقوا بعسکر العدو. و ان الله تبارک و تعالی لا یرید ان تتکرر حادثه عاشورا مره اخری فلهذا صار الامام غائباً لایأتی و لایظهر.

و هذه الوضعیه و الاسلوب من حیاتنا هی المصیبه التی شیبت النبی الاعظم (ص). «قَالَ رَجُلٌ یَا رَسُولَ اللَّهِ ص، أَسْرَعَ إِلَیْکَ الشَّیْبُ؟! قَالَ شَیَّبَتْنِی‏ هُودُ وَ الْوَاقِعَهُ وَ الْمُرْسَلاتِ عُرْفاً وَ عَمَّ یَتَساءَلُونَ‏[۴]» الامر المشترک بین هذهِ السور التی هی ذکر احوال و مصاعب الآخره و اهمیه الصبر و الاستقامه فی الحیاه الدنیا للوصول الی هذه الغایه: کانت سوره هود تصور الدنیا انها مقدمه الآخره و دائما تدعو الناس الی الصبر و الاستقامه فی طریق الدین و التدین بحیث انه فی اکثر السور نری عباره «الذین آمنوا و عملوا الصالحات»؛ لکن نری فی هذه السوره عباره «الذین صبروا و عملوا الصالحات» (هود ۱۱/۱۱). و ورد فی بعض الروایات ان آیه «فَاسْتَقِمْ کَما أُمِرْتَ وَ مَنْ تابَ مَعَکَ وَ لا تَطْغَوْا إِنَّهُ بِما تَعْمَلُونَ بَصیر» (هود۱۱/۱۱۲) هی السبب فی ان یسرع الشیب برسول الله.[۵] فی هذه الآیه ورد الامر بالصبر و الاستقامه لکن لامجرد الصبر و الاستقامه التی نعرفها، بل بشرطین: اولاً قال «کما امرت» ای یجب ان تصبر لا کما تریده و ترتضیه بل کما یامرک الله و یرتضیه؛ و ثانیاً قال «ومن تاب معک» یعنی لم یکلف الله النبیَ فقط بالصبر بشرط «کما امرت» بل هذا الامر یشمل حال أتباع النبی (ص) ایضاً حیث یجب علیهم ان یصبروا و یستقیموا هکذا؛ و لاشک ان الامام المنتظر یحتاج الی شیعه یکون علی مثل هذا الصبر و الاستقامه؛ و مادام لاتوجد عده من الناس هکذا لم‌یاذن الله للامام المنتظر بالظهور.

من هنا یفهم ان اهم المسائل فی کیفیه الانتظار هی ان نعلم کیف نعمل حتی یرضی عنا الامام ع، لان رضی الامام هو رضی الله سبحانه و الله ارتضی لنا الایمان به و بتعالیمه و بکلامه و ارتضی لنا دین الاسلام: «وَلَکِنَّ اللَّهَ حَبَّبَ إِلَیْکُمُ الْإِیمَانَ وَزَیَّنَهُ فِی قُلُوبِکُمْ وَکَرَّهَ إِلَیْکُمُ الْکُفْرَ وَالْفُسُوقَ وَالْعِصْیَانَ» (حجرات۴۹/۷) فان اردنا ان نکون من المنتظرین الحقیقیین یجب ان نکون اولا مسلمین حقیقیین فالمسئله هی ما هو المسلم الحقیقی و کیف یکون تفسیر هذا الامر بنائاً علی مفهوم الانتظار؟

 الخصائص الاصلیه للمجتمع الذی یرضی عنه الائمه علیهم‌السلام

لاجل ان یکون البحث اکثر شفافیه یجب عن نبحث حول اسباب رضا الامام المنتظر و نتامل فی ذلک حتی ندرک هل نحن منتظرون حقیقیون؟ و بتوضیح آخر اذا قبلنا ان المنتظر الحقیقی هو الذی اذا جاء الامام یری متطلبات الامام متطلباته و لهذا یصبح فی زمره انصار الامام فالخطوه الاولی هی ان نتعرف علی متطلبات الامام بنحو ملموس و عینی و نری مدی انسجام متطلباتنا مع متطلباته.

و اهم ساحه للتعرف علی المتطلبات العینیه و الداخلیه للشخص هی ساحه اظهاراته الاحاسیس و کلما ابرز هذه الاحاسیس بشده کانت هذه المتطلبات فی وجوده اعمق؛ لکن کیف یمکننا ان نتعرف علی احاسیس الامام؟ اننا نعیش فی عصر الغیبه، و بناءاً علی آخر توقیعٍ صدر من الامام عن طریق نائبه الرابع (السیمری) یجب ان نکذب کل من ادعی الرویه او ادعی انه متصل بالامام فی هذا العصر؛ و لهذا فان الطریق الوحید هو الرجوع الی روایات الائمه (ع) عموما و الامام المنتظر خصوصا؛ و یمکن الاستفاده من هذه الروایات فی مرحلتین اولاً ننظر فیما ذکر فیما اشار الی مشاعر الامام المنتظر و ثانیاً نرجع الی کلمات سائر اهل البیت فی هذا المجال لان کلهم نور واحد[۶]؛ و ما تکلم عنه احدهم فهو کلام کلهم.

و نبدأ من التوقیع الذی وصل لنا من قبل الامام المنتظر (عج) الذی یکشف جلیاً عن قلقه. قد ورد فی زیاره الناحیه المقدسه ان الامام المهدی یقول: «فَلَأَنْدُبَنَّکَ‏ صَبَاحاً وَ مَسَاءً، وَ لَأَبْکِیَنَّ عَلَیْکَ بَدَلَ الدُّمُوعِ دَماً، حَسْرَهً عَلَیْکَ وَ تَأَسُّفاً عَلَى مَا دَهَاکَ وَ تَلَهُّفاً، حَتَّى أَمُوتَ بِلَوْعَهِ[۷] الْمُصَابِ وَ غُصَّهِ الِاکْتِیَابِ»[۸] و نحن نعلم ان البکاء و الانتداب من اعلی مظاهر احاسیس الناس بالاخص ان الامام قال انی ابکیک مکان الدموع دما؛ و لانری مثل هذا التعبیر فی ایّ حادثه اخری من حیاه الائمه. لکن ایَّ موضوع کان فی عاشوراء قد جعل الامام ان یعبر مثل هذا التعبیر؟ و ای مصیبه من مصائب الامام الحسین (ع) جعل امام الزمان یتأثر علی طول حیاته مثل هذه التأثر حتی اصبحت محل قلقه الدائمی صباحا و مسائا؟ من الواضح ان العاشوراء کلها مصیبه، و یجب ان نعلم انه لایمکن ان یکون منشأ هذهِ المصیبه التی تؤلم الامام المنتظر کل یوم، هو مجرد هذه المحن و الآلآم المادیه و الجسدیه فقط؛ لان من هذه الجهه فان الامام الحسین الان فی فرح و سرور عظیم؛ فی مقعد صدق عند ملیک مقتدر؛ انتهت آلامه الجسمیه قطعا؛ فلماذا یبکی له الامام المنتظر الان؟

اذا رجعنا الی سائر اقوال الائمه (ع) ینکشف لنا الغطاء عن وجه عظمه هذه المصیبه فقد روی عن الامام السجاد کلام یفسر ما هی أعظم مصیبه فی عاشورا. قال الراوی « نَظَرَ سَیِّدُ الْعَابِدِینَ عَلِیُّ بْنُ الْحُسَیْنِ ع إِلَى عُبَیْدِ اللَّهِ بْنِ عَبَّاسِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ أَبِی طَالِبٍ فَاسْتَعْبَرَ ثُمَّ قَالَ مَا مِنْ یَوْمٍ‏ أَشَدَّ عَلَى‏ رَسُولِ‏ اللَّهِ‏ ص مِنْ یَوْمِ أُحُدٍ قُتِلَ فِیهِ عَمُّهُ حَمْزَهُ بْنُ عَبْدِ الْمُطَّلِبِ أَسَدُ اللَّهِ وَ أَسَدُ رَسُولِهِ وَ بَعْدَهُ یَوْمَ مُؤْتَهَ قُتِلَ فِیهِ ابْنُ عَمِّهِ جَعْفَرُ بْنُ أَبِی طَالِبٍ. ثُمَّ قَالَ ع وَ لَا یَوْمَ کَیَوْمِ الْحُسَیْنِ ع ازْدَلَفَ عَلَیْهِ ثَلَاثُونَ أَلْفَ رَجُلٍ یَزْعُمُونَ أَنَّهُمْ مِنْ هَذِهِ الْأُمَّهِ کُلٌّ یَتَقَرَّبُ إِلَى اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ بِدَمِهِ وَ هُوَ بِاللَّهِ یُذَکِّرُهُمْ فَلَا یَتَّعِظُونَ حَتَّى قَتَلُوهُ بَغْیاً وَ ظُلْماً وَ عُدْوَاناً.[۹]» تاملوا فی هذا التعبیر: هذا بیان لوجه عظمه المصیبه: کلهم کانوا یظنون انهم من هذهِ الامه و کانوا یقصدون القرب الی الله فی قتله الحسین (ع) لکن الواقع کان قصدهم الظلم و العدوان لان فی هذه الحاله ذکّرهم الحسین (ع) بالله لکنهم لم یقبلوا موعظته.

فاذن اهم مصیبه التی جعل العاشورا اشد یوم علی الرسول (وکذلک علی کل الائمه و من جملتهم الالامام المنتظر) هی انه کما قال امیرالمومنین (ع): «لبس الاسلام لباس الفرو مقلوبا» یعنی المصیبه هی التدین المعیوب فی المسلمین و التدین الذی کانوا یعتقدون فیه انهم علی مسیر النبی و القرب الالهی لکنهم کانوا لایقبلون الحقیقه من جانب الانسان الذی کانت منزلته واضحه عند الله و الرسول. الیس هذه مصیبه نحن المسلمین اوردناها علی امامنا اکثر من الف عام و هو ینتظر اصلاحنا و لکن نحن لانزال لانصلح؟ فماذا علینا ان نفعل؟

فالأستعداد لظهور المهدی یرتبط باصلاح تدیننا المعیوب الذی اظهرت عاشوراء بوضوح تام کنموذج لبروزه کما ان العاشورا اظهرت نماذج من التدین الصحیح (یعنی تدین اصحاب الامام الحسین (ع)) و لهذا یمکن القول ان العاشورا نموذج للدرک الصحیح عن کیفیه الاستعداد للظهور.

قد قلنا انه لیس من اللازم ان تکرر عاشورا مره اخری و هذا سر هام من اسرار المهدویه: فی ما عندنا من تراث قیم من الروایات و الادعیه نری اتصال شدید بین واقعه عاشورا و قیام الامام الحسین (ع) مع امر المهدویه و قیام الامام المنتظر (ع) مثلا:

فی زیاره عاشورا نرید مرتین ان یرزقنا الله الأخذ بثأر الامام الحسین لنکون فی رکاب المهدی (عج) فَأَسْالُ اللَّهَ الَّذِی أَکْرَمَ مَقَامَکَ وَ أَکْرَمَنِی أَنْ یَرْزُقَنِی‏ طَلَبَ‏ ثَارِکَ مَعَ إِمَامٍ مَنْصُورٍ مِنْ أَهْلِ بَیْتِ مُحَمَّدٍ صَلَّى اللَّهُ عَلَیْهِ وَ آلِه‏[۱۰]» و «وَ أَسْأَلُهُ أَنْ یُبَلِّغَنِی الْمَقَامَ الْمَحْمُودَ لَکُمْ عِنْدَ اللَّهِ وَ أَنْ یَرْزُقَنِی‏ طَلَبَ‏ ثَارِکُمْ مَعَ إِمَامٍ مَهْدِیٍ ظَاهِرٍ نَاطِقٍ مِنْکُمْ»[۱۱].

و فی دعاء الندبه نخاطب الامام بوصف « أَیْنَ الطَّالِبُ‏ بِدَمِ‏ الْمَقْتُولِ‏ بِکَرْبَلَاءَ.[۱۲]»

و هذه العلاقه شدیده بحیث اذا ظهر الامام انشاءالله یبدأ بکلام فی معرفیه نفسه للناس؛ فیکون ثلاثه اخماس کلماته حول نسبته و الحسین (ع): «إذا ظهر القائم (عج) قام بین الرکن و المقام و ینادی بنداءات خمسه: الأول: ألا یا أهل العالم أنا الإمام القائم، الثانی: ألا یا أهل العالم أنا الصمصام‏ المنتقم‏، الثالث: ألا یا أهل العالم إن جدّی الحسین قتلوه عطشان، الرابع: ألا یا أهل العالم إنّ جدّی الحسین علیه السّلام طرحوه عریانا، الخامس: ألا یا أهل العالم إنّ جدّی الحسین علیه السّلام سحقوه عدوانا.»[۱۳]

و فی زیاره الاربعین نعترف ان الامام الحسین بذل نفسه حتی یخرجنا من الضلال «وَ بَذَلَ‏ مُهْجَتَهُ‏ فِیکَ‏ لِیَسْتَنْقِذَ عِبَادَکَ مِنَ الضَّلَالَهِ وَ الْجَهَالَهِ وَ الْعَمَى وَ الشَّکِّ وَ الِارْتِیَابِ إِلَى بَابِ الْهُدَى مِنَ الرَّدَى»‏[۱۴] و ای ضلال و حیره اعظم من اننا لانجد امام زماننا؟ اولیس الحسین بذل مهجته لیستنقذنا؟

و لما کان مثل هذا الاتصال الشدیده بین العاشورا و المهدویه یجب ان نتدبر فی العاشورا و ان نطلب من الامام الحسین (ع) و سیرته العاشوریه لکی یعطینا جواباً هاماً لانسان عصر الغیبه یعنی اننا نسال هذا السؤال عن اباعبدالله ع و نقول: کیف نعیش و کیف نعمل حتی نکون صادقین فی قولنا «اللهم انا نرغب الیک فی دوله کریمه تعز بها الاسلام و اهله و تذل بها النفاق و اهله»[۱۵] و لایکونن هذا الادعاء محض لقلقه اللسان؟

اذا تاملنا فی العلاقات بین عاشورا و المهدویه ندرک ان فی مرحله ما بعد وفاه الرسول الاعظم (ص) حدث انحراف عظیم فی المجتمع الاسلامی حیث تسلط الیزیدیون علی النفوس و الاموال و النوامیس؛ و اهل الکوفه الذین کانوا یتذاکرون حکومه امیرالمومنین (ع) ندموا علی ما ارتکبوه فی خذلان علی (ع) و الحسن (ع) و جزموا عزمهم و اظهروا ارادتهم و قرروا قراراً جازماً کی یکونوا فی رکاب امامهم فاعلنوا الاستعداد لذلک و دعوه لیأتی لهم و یقیم فیهم حکومه العدل. فالامام ارسل الیهم سفیراً و اعلنوا الوفاء له فی بدایه الامر لکن سرعان ما انقلبت الامور (و ذلک بمجئی ابن زیاد فجأه) فلما اصبحت الحمایه من الامام صعباً مستصعباً، ترددوا و ارتابوا و قالوا فی انفسهم «ان سفیر الحسین (مسلم بن عقیل) مع ما لدیه من محاسن لیس هو الامام نفسه و لم‌یامره الامام بالجهاد» فترکوه وحیدا مظلوما. یعنی انهم اعلنوا الاستعداد لنصره الامام لکنهم فی نهایه الامر لم یثبتوا علی رأیهم؛ و مع‌الاسف الشدید لم‌یکتفوا بعدم نصره الامام و ترکه، بل انقلبت الاوضاع حتی اعد الیزیدون عسکراً ضد الامام لیس من اهل الشام بل من نفس اهل الکوفه و بتعبیر آخر قابل للتأمل الذی قاله الامام الحسین (ع) فی یوم عاشورا «سَلَلْتُمْ عَلَیْنَا سَیْفاً کَانَ فِی أَیْمَانِنَا وَ حَشَشْتُمْ‏ عَلَیْنَا نَاراً اقْتَدَحْنَاهَا عَلَى عَدُوِّنَا وَ عَدُوِّکُمْ»[۱۶] یعنی نفس النار التی کانت من المقرر ان یوجهوها نحو حرق بیوت یزید و اعوانه حاربوا بها الامام الحسین (ع) و اصحابه؛ و هکذا حکایه تحقق العداله بید الامام الحسین (ع) بقیت ناقصه.

الیس هذا هو حالنا و وضعنا الان ایضاً؟ قد ذُقنا طعم الظلم الیزیدی الشامل فی العالم و ندمنا علی الخذلان الذی فعلناه فی حق اهل بیت رسول الله (ص) خلال القرون الماضیه؛ و فی مره اخری قررنا جازمین ان نکون فی رکاب امام زماننا؛ فجاء مسلم بن عقیلٍ فی ایران و ذکّرنا بالحسین و حقیقه التشیع فاحیی ذکر امام الزمان فی نفوسنا شیئاً فشیئاً و لم‌یقم الایرانیون وحدهم باخراج الیزیدیین بل استیقضت الشیعه فی کل العالم بل کل المسلمین فی العالم من عراق و فلسطین و لبنان و بحرین و مصر و لیبیا و تونس و غیرهم و اعلنوا استعدادهم للقیام علی الجور و اقامه حکومه العدل؛ لکن لایأتی الامام الا اذا کانت الارضیه مهیئه حقیقته لا کما ظنه الکوفیون.

و من هنا تصبح دراسه وضع الامام و اصحابه و الکوفیون امراً ضروریاً لدرک مفهوم الانتظار علی النحوالاصح.

 دراسه عاشورا لاجل فهم کیفیه انتظار الامام المنتظر

احدی الامور العظیمه فی ملحمه عاشوراء هی التنوع العظیم فی عسکر الامام (ع) و کذا فی عسکر العدو حیث کان لکل بشر نموذج من الصغیر و الکبیر و الرجل و المراه و الحر و العبد و المومن و الفاسق و غیرهم. و ایضا من هذه التنوع یفهم ان طریق التوبه کان للکل مفتوح حتی لمن کان ضد الامام فیمکن له ان یتوب و یتوجه نحو معسکر الحسین (ع) و لهذا قالوا کل یوم عاشورا و کل ارض کربلاء ای کل احد فی کل زمان و مکان یمکنه ان یعرف نسبته مع الحسین (ع) و من ثم یدرک منزلته فی عاشورا و کربلاء؛ یعنی اذا وُجد الان مُدّعون لنصره الامام، یوجد نماذج فی عاشوراء حتی یفهم کل انسان موقفه الحقیقی: فی عسکر الامام او عدوه؛ و هل یصبح الکوفیونمره اخری، فهل یصبحون فی هذهِ المره عاشورایین و حسینیین حتی یعتمد علیهم الامام المنتظر (عج) و یاذن الله له بالظهور؟

اذا اردنا ان نتخذ اسلوب حیاه العاشورائیین (باعتبار اسلوب حیاه منتظِرٍ حقیقی) یجب ان نبدأ بالتبعیه المطلقه للشریعه الالهیه و ترجیح مرادات الامام و تعالیمه (یعنی الدین و الشریعه) علی اهوائنا بل علی کل متعلقاتنا و نتقرب شیئاً فشیئاً حتی نذوب فی حب الامام بحیث إن رُفع عنا التکلیف، نبقی نلتمس من الامام ان لایطردنا من الکربلاء و نبقی فی مخیم الامام فی مثل لیله عاشوراء فاذا وجد الامام انصارا هکذا تمت علیه الحجه؛ و لهذا یجب ان نتامل حول اسلوب العاشورائیین فی مقوله العقل و التکلیف و مقوله الحب و التضحیه فالاولی تکون مقدمه لازمه للثانیه.

و یجب ان نذکر ان المسأله لاتنتهی بهذین الامرین بل التفحص فی ساحه عاشورا یأخذنا نحو افراد لیس تحرکهم من مدرسه التکلیف الی مدرسه الحب؛ یعنی یوجد اشخاص لم یکونوا حاضرین فی خیمه الامام حتی فی لیله عاشوراء لکنهم اصبحوا فی زمره العاشوریین؛ و بتعبیر آخر مع الالتفات الی استثناء مهم یعنی الحر و کیفیه دخوله فی مقوله الحب و التضحیه، یجب ان نتحدث بحذاء مدرسه التکلیف عن مدرسه الادب و لهذا یستمرالبحث فی ثلاثه امور: مدرسه التکلیف، مدرسه الادب و مدرسه الحب

الف مدرسه التکلیف

قلنا ان اهم خطوه فی اصلاح وضعنا، هی اصلاح اسلوب الحیاه و التدین المعیوب الذی یظن الانسان انه مسلمٌ حقیقه (ای من هذه الامه) و لکن یسعی فی القرب الی الله باراقه دم الامام! و الامام الحسین (ع) عرف فی خطبته فی یوم عاشورا جذور هذا الاسلوب من الحیاه؛ خلاصته ان هذا الاسلوب المعیوب لا یجعل التدین اهم اصل للحیاه ای لایجعل المعیار فی الافعال هو الحلال و الحرام من هذا المنطلق اذا جاء الحرام لایمتنع الانسان منه[۱۷]:

لما اراد الامام الحسین (ع) فی یوم عاشورا ان یبدأ بالکلام قام العدو بالصیاح و الصفیر و التصفیق حتی منعوا ان یصل صوت الحسین (ع) الی آذان القوم، فتری الامام (ع) یبین هنا الجذور و الاسباب التی هی عله انحرافهم و ماهی سبب انهم یعرفون انفسهم مسلمین و لکنهم جائوا الی قتاله حیث لایصغون الی کلام الحق (و هی نفس العباره التی ذکرها الامام السجاد و باعتبارها اهم مصیبه – و هو بالله یذکرهم فلایتعظون)

قال الامام:[۱۸] «کُلُّکُمْ عَاصٍ لِأَمْرِی غَیْرُ مُسْتَمِعٍ قَوْلِی، فَقَدْ مُلِئَتْ‏ بُطُونُکُمْ‏ مِنَ الْحَرَامِ وَ طُبِعَ عَلَى قُلُوبِکُمْ» و هاتان الجملتان الاخیرتان دقیقتان جداً یفسران اسباب انحراف الکوفیین و الامام یستمر فی حدیثه و یوضح ذلک و یقول «سَلَلْتُمْ عَلَیْنَا سَیْفاً فِی رِقَابِنَا وَ حَشَشْتُمْ عَلَیْنَا نَارَ الْفِتَنِ خَبَأَهَا عَدُوُّکُمْ وَ عَدُوُّنَا فَأَصْبَحْتُمْ أَلْباً عَلَى أَوْلِیَائِکُمْ وَ یَداً عَلَیْهِمْ لِأَعْدَائِکُمْ بِغَیْرِ عَدْلٍ أَفْشَوْهُ فِیکُمْ وَ لَا أَمَلٍ أَصْبَحَ لَکُمْ فِیهِمْ إِلَّا الْحَرَامُ مِنَ الدُّنْیَا أَنَالُوکُمْ وَ خَسِیسُ عَیْشٍ طَمِعْتُمْ فِیهِ مِنْ غَیْرِ حَدَثٍ کَانَ مِنَّا لَا رَأْیَ تَفَیَّلَ لَنَا.»، فعرّف الامام علل انحرافهم: اکلهم الحرام و تعلقهم بالدنیا الفانیه و هذا الامر هو احد الاسباب الذی جعل تدینهم معیوباً حتی یستحقوا صفات قالها فیهم الامام «فَقُبْحاً لَکُمْ فَإِنَّمَا أَنْتُمْ مِنْ طَوَاغِیتِ الْأُمَّهِ وَ شُذَاذِ الْأَحْزَابِ وَ نَبَذَهِ الْکِتَابِ وَ نَفَثَهِ الشَّیْطَانِ وَ عُصْبَهِ الْآثَامِ وَ مُحَرِّفِی الْکِتَابِ وَ مُطْفِئِ السُّنَنِ وَ قَتَلَهِ أَوْلَادِ الْأَنْبِیَاءِ و مُبِیرِی عِتْرَهِ الْأَوْصِیَاءِ وَ مُلْحِقِی الْعُهَّارِ بِالنَّسَبِ وَ مُؤْذِی الْمُؤْمِنِینَ و صُرَّاخِ أَئِمَّهِ الْمُسْتَهْزِئِینَ‏ الَّذِینَ جَعَلُوا الْقُرْآنَ عِضِینَ» وبالاخیر یعرف الامام خلاصه شخصیتهم فی نبذ العهد و لیس لهم ایمان حقیقی و یقول «أَلَا لَعْنَهُ اللَّهِ عَلَى النَّاکِثِینَ الَّذِینَ یَنْقُضُونَ‏ الْأَیْمانَ بَعْدَ تَوْکِیدِها وَ قَدْ جَعَلْتُمُ اللَّهَ عَلَیْکُمْ کَفِیلًا فَأَنْتُمْ وَ اللَّهِ هُمْ» و هذا هو الذی سمّیناه التدین المعیوب.

و ما یحث علی العمل بالتکالیف الالهیه لاینحصر بهذه الکلمات بل یوجد فی کل کلام قالها الامام من بدایه حرکته حثٌّ علی العمل بالتکالیف الالهیه، کما یتضح ذلک من الرساله التی ارسلها الی اخیه محمدبن الحنفیه فی المدینه حیث قال فیها « وَ أَنِّی لَمْ أَخْرُجْ أَشِراً وَ لَا بَطِراً وَ لَا مُفْسِداً وَ لَا ظَالِماً وَ إِنَّمَا خَرَجْتُ‏ لِطَلَبِ‏ الْإِصْلَاحِ فِی أُمَّهِ جَدِّی ص أُرِیدُ أَنْ آمُرَ بِالْمَعْرُوفِ وَ أَنْهَى عَنِ الْمُنْکَرِ وَ أَسِیرَ بِسِیرَهِ جَدِّی وَ أَبِی‏[۱۹]»

و ایضا خطبتُه فی اول لقائه مع الحر «من رأی سلطاناً جائراً مستحلاً لحرم الله ناکثاً لعهد الله مخالفاً لسنه رسول الله یعمل فی عباد الله بالاثم و العدوان فلم یغیر علیه بفعل و لا قول کان حقاً علی الله ان یدخله مدخله الا و ان هؤلاء قد لزموا طاعه الشیطان و ترکوا طاعه الرحمن و اظهروا الفساد و عطلوا الحدود و استأثروا بالفیء و احلوا حرام الله و حرموا حلال الله و انا احق من غیره)»[۲۰]

و ایضا خطبته فی مسیره الی کربلا التی صرح فیها ان فی مثل هذهِ الظروف واجب علی کل مؤمن (لیس الامام فقط) ان یقوم و یثور ضد الظالمین حیث قال (الا ترون الی الحق لایعمل به و الی الباطل لایتناهی عنه لیرغب المؤمن فی لقاء الله محقاً) یعنی ادب الامام ادب اسس علی مدار التکالیف الدینیه.

 و ایضا اذا کان امثال ابن عباس و ابن عمر و غیرهم حذروه من الذهاب الی الکوفه فانه حث (ع) مره اخری علی هذه المسأله و أکد ان اعلان اهل الکوفه استعدادهم اوجب علیه الذهاب الیهم و ذکر انه لیس من الذین یترکون العمل بالواجب.

والامر الهام هو ان الامام باشر هذا المنحی التکلیفی لیس علی نفسه فحسب بل علی کل مخاطبیه و حث الکل علی العمل بها و اراد من الکل ان یلتزموا بها و یجب ان نلفت النظر الی ان هذا التدین المعیوب لم‌یکن مترسخا فی عوام المجتمع فحسب بل کان ایضا فی علماء کبار مثل ابن‌عباس و امثاله حیث مع حث الامام علی وجوب القیام لم‌یذهبوا معه و لم‌یعدوا انفسهم لنصرته بل زعموا انهم انفسهم اکثر فهماً من الامام فبدئوا بنصیحه الامام و تحذیره من هذا القیام. ما کان ظنهم بالامام و امامته؟ هل کانوا یظنون انهم یعلمون ما لا یعلمه الامام؟ ویل لهم من هذه الاوهام السخیفه! هذا الامر هو الذی ذکرناه بعنوان المشکله الاصلیه هی ان الناس یرید تدینا علی وفق اهوائهم و یرون انفسهم غیرمحتاجین الی الامام بل یظنون انه امام یحتاج الیهم لا انهم محتاجون الیه و یرون رأیهم افضل من رأی الامام و یقومون حسب زعمهم بوعظ الامام و هدایته! اعاذنا الله من شرور انفسنا و توهمات آمالنا.

و من الامور الملفته للنظر ان الامام (ع) یری هذا المنطق التکلیفی اهم الاسالیب فی الحیاه لا فی حیاه نفسه فحسب، بل فی حیاه کل مسلم. فلذا یطلب من الناس ان یستعدوا للتکیف علی حد یفدی کل حیاته له؛ و هذا مشهود فی کلمات الامام (ع) مثلا الامام فی بدایه حرکته استخدم عبارات حتی یفهم المخاطب صعوبه الامر فلا یقول مثلا قوموا للجهاد فقط بل یقول «مَنْ کَانَ بَاذِلًا فِینَا مُهْجَتَهُ وَ مُوَطِّناً عَلَى لِقَاءِ اللَّهِ نَفْسَهُ فَلْیَرْحَلْ فَإِنِّی رَاحِلٌ مُصْبِحاً إِنْ شَاءَ اللَّهُ[۲۱]» یعنی یوعد مخاطبیه بالشهاده لا فقط بالجهاد؛ و ایضا فی مسیره لما واجه الافراد أکد علی هذا الامر؛ مثلا عندما واجه عبید الله بن الحر الجعفی الذی قال له «انا لا اذهب معک لکن اعطیک سیفی و فرسی» عاتبه الامام و قال له (ع) «لَا حَاجَهَ لَنَا فِیکَ‏ وَ لَا فِی فَرَسِکَ؛ وَ ما کُنْتُ مُتَّخِذَ الْمُضِلِّینَ عَضُداً »[۲۲] و ذکر البعض انه قال له «اما اذا رغبت بنفسک عنا، فلا حاجه لنا الی فرسک»[۲۳] و هذهِ الامور تدل علی مدی حد انتظار الامام من اصحابه ای ان الامام لایرید من اصحابه فقط انه لایدخل بطونهم لقمه حرام و لایرتکبوا المحرمات، لان هذه الضروره یکون علی حد یمنع الاشخاص من ان یکونوا فی عسکر اعداء الامام) بل یرجو منهم منطق العمل بالتکلیف و ان یهتموا بهذا المنطق بمقدار بذل نفوسهم له و من لم یکن کذلک لایمکن ان یصیر من اصحاب الامام.

اقوال اصحاب الامام فی عاشوراء و افعالهم تکون خیر شاهد علی هذا الادعاء؛ و الافضل من الکل هو العباس حیث کان رجزه یحکی عن غلبه منطق التکلیف فی اعماق نفسه؛ لما قطعوا یدیه صاح انی ارید هاتین الیدین لنصره دین الله و نصره امامی فقط فلو اخذتموهما منی لم‌تقدروا علی منع نفسی من حمایته « وَ اللَّهِ إِنْ قَطَعْتُمُ‏ یَمِینِی/ إِنِّی أُحَامِی أَبَداً عَنْ دِینِی/ وَ عَنْ إِمَامٍ صَادِقِ الْیَقِینِ‏/ نَجْلِ النَّبِیِّ الطَّاهِرِ الْأَمِین[۲۴]..» و علی هذا الاساس نسلّم علیه عند قرائه زیارته (الوارده عن المعصوم) «السَّلَامُ عَلَیْکَ أَیُّهَا الْعَبْدُ الصَّالِحُ‏- الْمُطِیعُ‏ لِلَّهِ وَ لِرَسُولِهِ وَ لِأَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ وَ الْحَسَنِ وَ الْحُسَیْنِ ع‏[۲۵]» یعنی اهم اوصافه هو انه عبد لله و صالح و مطیع للشریعه و للامام مطلقا.

لکن الذی لم یکن الی الآن من اهل مدرسه التکلیف فهل له طریق لمخیم امام زمانه؟ نعم، لایزال الطریق مفتوح و هو باب التوبه و یمکن لکل انسان ان یتوب و یتراجع و یصبح عاشوریاً ولکن کیف؟ نذکره فی البحث القادم:

ب) مدرسه الادب و الحریه

اذا لم یکن احد صاحب تکلیف یجب علیه ان یسعی لیحافظ علی ادبه فی قبال الدین و حریته فی الحیاه وکلا هذین الامرین هما السببان فی نجاه الانسان من حیث لایحتسب. قد ذکرنا فی البحث الماضی ان طریق التوبه لایزال مفتوحا و الانسان فی کل مرحله مهما ارتکب من الذنوب یمکن له ان یتراجع و یکون فی فئه انصار الامام بل من افضل اعوانه. لکن حتی تکون التوبه ممکنه للأنسان یجب علیه ان یکون اهلاً للأدب و نبدأ المسأله من زهیر بن القین. زهیر کان عثمانیاً و کان یعتقد بان ابابکر و عمر علی حق بل عثمان قتل مظلوماً و کان یظن ان علیا (ع) مقصرٌ فی قتل عثمان لکن الطریق مفتوح لمثل هذا الانسان ففی الوقت الذی دعاه الامام، تردد، لکن کان له زوجه صالحه فخاطبه: سبحان الله یبعث الیک ابن رسول الله فلاتجیبه؟ فقام یمشی الی الحسین[۲۶] مراعاهً للأدب و لاجل ان الحسین (ع) سبط رسول الله (ص) و لکن نفس هذا القدر من الادب کان کافیاً حتی یؤثر نظر الامام و کلامه فی قلبه لیحدث تغییراً فی نفسه و یتخلص من ورطه الضلاله و یصبح من افضل اصحاب الحسین حتی کان من اول اصحاب الامام الذی اعلن وفاءه فی لیله عاشوراء بشده و حماس و کان ذاقدر و قیمه عظیمه عند الامام حتی جعله الامام فی یوم عاشورا برتبه حبیب بن مظاهر قائداً علی احد الجناحین لعسکره و ایضاً کان من الاشخاص المعدودین الذی استجاز من الامام ان یکون مدافعاً عن الامام فی اثناء صلاته. هل یستوی هو و امثال عبیدالله بن الحر الجعفی الذی ارسل له الامام رسولاً لیدعوه لنصرته لکنه لم یعتنی برسول الامام و لم‌یجب الامام ولو جاء الامام بنفسه الی مخیمه ولکن ما اعد نفسه للتوبه.

و المورد الآخر الذی یکون قابلاً للتأمل هو الحر بن یزید الریاحی حیث کان قریباً لاهل الباطل و لدیه مکانه هامه فی عسکر یزید و کان اول من قطع الطریق علی الامام و اذا لم تکن المشاکل التی اوجدها الحر للأمام من الممکن ان یتخذ الامام طریقاً افضل و یصبح فی حاله افضل من حیث التخطیط العسکری او کان من الممکن ان یتابع امر نهضته فی مکان آخر و الضرر الذی الحقه بالامام لم یکن ضرراً قلیلاً لکن ادبه الداخلی صار ارضیه لان یتوب: لما سد الطریق عاتبه الامام و قال له «ثکلتک امک»[۲۷] لیوقظ فطرته الخامده بهذا الکلام و لاجل احترام السیده الزهراء امّ الامام الحسین (ع) و فاول یقظته قوله للأمام «واللهِ لوغیرک من العرب یقولها لی و هو علی مثل الحاله التی انت علیها ما ترکت ذکرامه بالثکل ان اقوله کائناً من کان ولکن و الله مالی الی ذکر امک من سبیل الا بأحسن ما یقدر علیه[۲۸]» و هیَّئَ نفسُ هذا الادب توفیقا له حتی یتمکن ان یتوب فی صبیحه عاشوراء و الامام قبل توبته لانه کریم جداً. ولعل ذهابَ الامام الی مصرعه و مدْحَ أمّه بـ (انت حر کما سمتک امک) [۲۹] هو نوع من الالتیام لما قد حدث فیالیس یمکن ان یکون لاجل جبر هذا القلیل من الکدوره التی حدثت فی قلب الحر من قول الامام له (ثکلتک امّک).

و قضیه قبول التوبه من الامام لاتنتهی بحر بل یسعی الامام و اهل بیته لتوبه الکل حتی المنحرفین مثل عمر بن سعد و الشمر و فی الحین الذی وقع الامام فی حضیره القتل جرت الدموع من عیون عمر بن سعد فجاءت له زینب (ع) و خاطبته «یا عمر بن سعد! أ یقتل أبو عبد اللّه و أنت تنظر إلیه![۳۰]» لکن عمربن سعد لم یعتنی لهذا الاحساس العاطفی ولو انه تاب فی تلک الساعه قُبلت توبته لان اولاً سیده زینب لم تتکلم عبثاً ثانیاً جاء فی بعض المقاتل انه لما جلس الشمر علی صدر الامام خاطبه الامام و قال له اذا تبت اضمن لک الجنه و الامام لیس یکذب قطعا یعنی اذا تاب الشمر مع کل الجرائم و الاخطاء التی ارتکبها فی یوم عاشورا یصبح فی زمره اصحاب الامام فاذا کانت التوبه یمکن قبولها من الشمر فهل اذا تراجع عمر بن سعد لایقبل الامام ذلک منه.

و کانت هذهِ الحریه مؤثره جداً و ان لم‌یکن للانسان دین فمن الممکن ان تکون الحریه هی سبب لنجاته کما خاطب الامام الحسین (ع) عسکر العدو فی آخر خطاب له و قال لهم «وَیْلَکُمْ یَا شِیعَهَ آلِ أَبِی سُفْیَانَ إِنْ لَمْ یَکُنْ لَکُمْ دِینٌ وَ کُنْتُمْ لَا تَخَافُونَ الْمَعَادَ فَکُونُوا أَحْرَاراً فِی‏ دُنْیَاکُمْ‏ هَذِه‏[۳۱]» یعنی ان الامام یرجو الحریه حتی من الذین لم یکن لهم دین صحیح و من البدیهی ان اهل التکلیف کلهم اهل الحریه و اهل الادب و لهذا الامر اذا لم یکن مدرسه التکلیف فی حیاه الانسان مستقراً یجب علیه ان یکون حرا فی حیاته علی‌الاقل

ج) مدرسه الحب و العشق و التضحیه

من اهم صفات مدرسه التکلیف هو انه یوصل الانسان الی مقام المحب، و مادام لم‌یصل جمع من الناس الی هذا المقام فی عصر الغیبه لن‌یتحقق الظهور؛ و عاشورا خیر شاهد علی هذا الامر: کان الامام (ع) من بدایه حرکته یؤکد علی مدرسه التکلیف الی یوم تاسوعاء؛ لکن منذ لیله عاشوراء تبدل الحال فرفع الامام البیعه من رقاب اصحابه و اجاز الکل ان یذهبوا من حوله؛ حتی اقترح علی بعض الاشخاص بنحو خاص ان لایبقوا معه! ماذا یعنی الامام بهذا الترخیص؟ اذن ألیس واجب علیهم ان یبقوا لنصره الامام؟ اذا کان الواجب هو البقاء و نصره الأمام فما معنی رفع البیعه و الحث علی ذهاب الآخرین؟ و اذا کان الانسان یحق له ان یذهب فما معنا ذاک الحث الکثیر علی العمل بالتکلیف؟ هذا هو السر المشترک فی عاشوراء و الظهور: علی الناس ان یتربّوا فی مدرسه التکلیف حتی یصلوا الی مدرسه الحب فاذا وصلوا الی هذا المجال لایمکنهم ترک الامام و ان رخصهم الامام؛ لانهم لایمکنهم الحیاه بدون الامام؛ اذا تاملنا فی کلمات اصحاب الامام فی لیله عاشورا کان قول کل اصحابه هو انه «لا نرید الحیاه دونک» و «اذا استشهدتَ قبلنا فلا خیر لنا فی الحیاه» یعنی ان اصحاب الامام الحقیقیین هم الذین التصقوا بامامهم من اعماق حیاتهم علی نحو لایمکنهم ان یتصوروا انهم بقوا و تنفسوا بدون الامام؛ فلهذا اذا رفع الامام بیعته لم‌یذهب العاشورائیین، لا لاجل الوظیفه و اداء الواجب فحسب، بل لاجل الارتباط الروحی الشدید الذی اصبح بینهم و بین الامام بل لو امرهم الامام بالذهاب و عدم البقاء سیصرون و یلتمسون الامام لیجیزهم ان یبقوا معه و یستشهدوا فی رکابه لانهم عرفوا ان الحیاه من دون الامام اتعس من الموت و لهذا قرروا ان یموتوا مئه بل الف مره و لا‌یترکوا الامام.

موقف الاربعین، منزل المنتظرین الذین لم یصلوا الی العاشوراء

 بنائاً علی ماتقدم یمکن القول بأن النقطه الاساسیه فی مدرسه التکلیف هی انه مکان ان نطلب من الامام قضاء حوائجنا، نسعی لأن نستعد لکی نتحقق ما یریده الامام منا، و بتعبیر آخر نحن نرفع حاجاتنا الی الأمام، لکن الاهم لنا ان نعیش و نعمل وفق ما یریده الامام منا حتی نکون مستعدین لنلبی دعوته، لا مستعدین لمجرد اخذ حاجاتنا منه!

و من هذا المنطلق یمکن ان یقال أن احیاء زیاره الاربعین فی السنوات الاخیره یمکن ان یکون شاهدا علی قرب ظهور الامام المنتظر (عج) ان شاء الله. نحن نری احادیث مختلفه تحثنا علی زیاره الحسین (ع) لکن الحث علی هذهِ الزیاره متفاوت جدا. فی سائر الزیارات تذکر منافع الدنیویه و اخرویه للأنسان لکن زیاره الاربعین هی الزیاره الوحیده التی لم‌یتکلم المعصومون عن منافعها و ثوابها بل قالوا فقط انها احدی علائم التشیع. لماذا؟ اذا تاملنا نری ان اهم حادثه قطعیه وقعت فی الاربعین هی زیاره جابربن عبدالله الانصاری و هذا یمکن ان یکون باباً لنعرف سر هذا الامر: الجابر لم‌یحضر العاشوراء لکنه حسب نفسه فی العاشورائیین لانه قال «والذی بعث محمدا بالحق نبیا لقد شارکناکم فیما دخلتم فیه».[۳۲] هو الذی لم یلتحق برکب الحسین و لکن کان عاشوراییاً حقیقیاً من اعماق نفسه و ایقن انه فی زمره العاشورایین و انصار الامام الحقیقیین؛ و یمکن ان الائمه لاجل هذا الامر قالوا ان زیاره الاربعین هی علامه التشیع الواقعی؛ ای هذهِ الزیاره تعبیرٌ عما فعله ذلک العاشورائی الحقیقی الذی لم یلتحق برکب الامام الحسین (ع) ولکن کان فی نیته ان یکون مع الامام قطعا و لهذا الامر یصبح من جمله اصحاب امام زمانه (ع) وان لم‌یصل الی امامه؛ و زائروا الاربعین کلهم جابر و علی هذا ان النص الوارد فی زیاره الاربعین لم یکن فیه حاله طلب او دعاء للزائر بل اهم ما فیه هو اعلان الاستعداد من قبل الزائر لقیام الامام کما جاء فی خاتمتها «وَ قَلْبِی لِقَلْبِکُمْ سِلْمٌ وَ أَمْرِی‏ لِأَمْرِکُمْ‏ مُتَّبِعٌ‏ وَ نُصْرَتِی لَکُمْ مُعَدَّهٌ حَتَّى یَأْذَنَ اللَّهُ لَکُمْ فَمَعَکُمْ مَعَکُمْ لَا مَعَ عَدُوِّکُم‏[۳۳]» یعنی انه ان لم اکن معکم فی یوم عاشوراء لکننی مستعد ان انصر امامی؛ و لاخیر فی حیاه بلاالامام.

و من الملفت للنظر ان فی زیاره آل یاسین الذی تم تعلیمها من قبل الامام المنتظر (عج) یبدأ الامام بعتاب المخاطب فیها و یقول (لا لامره تعقلون و لامن اولیائه تقبلون) و هذا یدل علی ان الامام یرید ان یقول شیئا یجب ان نعقله و نقبله و لیس فی هذهِ الزیاره طلب و دعاء لنفس الزائر بل اهم ما فیها هو فی آخر فقراتها ای «وَ نُصْرَتِی مُعَدَّهٌ لَکُمْ وَ مَوَدَّتِی خَالِصَهٌ لَکُمْ ‏[۳۴]». یعنی هذا هو انتظار االامام منا.

النبذه

الانتظار الحقیقی یستلزم الاستعداد الحقیقی للظهور و المنتظر الحقیقی هو من استعد نفسه لما یرتضیه الامام لا لما ترتضیه نفسه و ان اهم مشکله موجوده فی المجتمع الدینی التی تؤدی الی تأخیر الظهور هی التدین المعیوب الذی هو نوع من الحیاه و التدینِ بلاامام، ای لایشعر الناس بمشکله فی حیاتهم عندما لایکون الامام بینهم. و کیف یمکن ان نعالج هذه المشکله؟ التوجه الی ملحمه عاشوراء و المرور علی احادیث الظهور تُظهر ان طریق العلاج یرتبط بنشر نوع خاص من اسلوب الحیاه الذی یبدأ من مدرسه التکلیف و ینتهی بمدرسه الحب و الایثار؛ ای منطق التکلیف یهیئ الارضیه لتکون الحیاه مبتنیه علی الحب الواقعی للأمام و اذا اصبح مدرسه الحب و العشق و التضحیه امراً جاداً فی المجتمع ستهیئ الامکانیه العینیه للظهور، مع ان هیهنا طریق آخر للدخول فی هذا الاسلوب من الحیاه و هو مدرسه الادب.

و اذا قلنا ان اصحاب عاشوراء هم نماذج من اصحاب امام الزمان یکون معنی الانتظار هو اعدادٌ کاعداد عاشورائیین ای التحرک فی مدرسه التکلیف حتی الوصول الی درک انه لافائده فی الحیاه بدون الامام و مادام الامام لم یکن حاضراً بیننا تکون حیاتنا کلها خسران و ضرر و هل سوره العصر تشیر الا الی هذه الحقیقه؟ بسم الله الرحمن الرحیم؛ والعصر، اقسم بالعصر؛ ان الانسان لفی خسر، اذا لم یکن ذاک الامام حاضرا یکون الناس کلهم فی خسران؛ الا الذین آمنوا و عملوا الصالحات و تواصوا بالحق و تواصوا بالصبر، ای لایتیسر التخلص من هذا الخسران الا ان نکون اهلاً لمدرسه التکلیف ای نؤمن و نعمل عملاً صالحاً، و ننادی اخواننا دائماً بهذهِ الحقیقه و نواصی بعضنا بعضاً بالصبر و الاستقامه علیها؛ و هذا لایکون الا ان نصبح کاصحاب عاشوراء الذین آمنوا بامامهم و جاهدوا معه و کانوا فی یوم عاشورا یوصون بعضهم البعض بالدفاع الی آخر لحظه من الامام و کانوا یوصون بعضهم البعض بالصبر حتی الوصول الی الجنه؛ و هل یکون اصحاب المهدی (عج) غیر هذا؟

نرجو الله بتعجیل الفرج و قضاء کل حوائجنا التی لاتقضی الا بظهوره ان‌شاء الله تعالی.

والسلام علیکم و رحمه الله و برکاته

 المصادر و المآخذ

ابن بابویه(الصدوق)، محمد بن على. الأمالی. تهران: ۱۳۷۶ش.

ابن شعبه حرانى، حسن بن على. تحف العقول. قم: ۱۴۰۴ / ۱۳۶۳ق.

ابن شهر آشوب مازندرانى، محمد بن على‏. مناقب آل أبی طالب علیهم السلام. قم: علامه، ۱۳۷۹٫

ابن طاووس، على بن موسى. اللهوف على قتلى الطفوف. ترجمه فهرى – تهران: ۱۳۴۸ش.

ابن قولویه، جعفر بن محمد. کامل الزیارات. نجف اشرف: ۱۳۵۶ش.

ابن مشهدى، محمد بن جعفر. المزار الکبیر. قم: ۱۴۱۹ ق.

ابن نما حلى، جعفر بن محمد. مثیر الأحزان. قم: ۱۴۰۶ ق.

ابو مخنف کوفى، لوط بن یحیى. وقعه الطفّ. قم: ۱۴۱۷ ق.

ابوحنیفه دینوری، احمد بن داود. الاخبار الطوال.

طبرسى، احمد بن على. الإحتجاج على أهل اللجاج. مشهد: ۱۴۰۳ ق.

طوسى، محمد بن الحسن. تهذیب الأحکام. تهران: ۱۴۰۷ ق.

طوسى، محمد بن الحسن. مصباح المتهجّد و سلاح المتعبّد. بیروت: ۱۴۱۱ ق.

کلینى، محمد بن یعقوب. الکافی. تهران، اسلامیه: ۱۴۰۷ ق.

مجلسى، محمد باقر بن محمد تقى. بحار الأنوار. بیروت: ۱۴۰۳ ق.

مفید، محمد بن محمد. الإرشاد فی معرفه حجج الله على العباد. قم: موسسه آل البیت: ۱۴۱۳٫

یزدى حایرى، على. إلزام الناصب فی إثبات الحجه الغائب عجّل الله تعالى فرجه الشریف. بیروت: ۱۴۲۲ق.


[۱]. لانهم یوصفوا هکذا: قلوبهم معک و سیوفهم علیک. مثلا: رَاشِدِ بْنِ مَزْیَدٍ، قَالَ:شَهِدْتُ الْحُسَیْنَ بْنَ عَلِیٍّ (عَلَیْهِ السَّلَامُ) وَ صَحِبْتُهُ مِنْ مَکَّهَ حَتَّى أَتَیْنَا الْقُطْقُطَانَهَ، ثُمَّ اسْتَأْذَنْتُهُ فِی الرُّجُوعِ، فَأَذِنَ لِی، فَرَأَیْتُهُ وَ قَدِ اسْتَقْبَلَهُ سَبُعٌ عَقُورٌ فَکَلَّمَهُ، فَوَقَفَ لَهُ فَقَالَ:مَا حَالُ النَّاسِ بِالْکُوفَهِ؟قَالَ: قُلُوبُهُمْ‏ مَعَکَ‏ وَ سُیُوفُهُمْ عَلَیْکَ. طبرى آملى، دلائل الإمامه، ص۱۸۲٫

[۲]. ابن بابویه، الإمامه و التبصره من الحیره، ص۲۱٫

[۳]. تحف العقول، ص ۲۴۵٫

[۴] ابن بابویه، الأمالی. ص۲۳۳٫

[۵]. رُوِیَ أَنَّ النَّبِیَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَیْهِ وَ سَلَّمَ قَالَ: «شَیَّبَتْنِی هُودٌ وَ أَخَوَاتُهَا»، فَسُئِلَ: مَا الَّذِی شَیَّبَکَ مِنْهَا؟ فَقَالَ: قَوْلُهُ تَعَالَى:فَاسْتَقِمْ کَما أُمِرْتَ. راغب اصفهانى، مفردات ألفاظ القرآن، ص۲۴۱٫ و فی هامش هذا الکتاب: “الحدیث أخرجه البیهقی فی «شعب الإیمان» عن أبی علی السری رضی اللّه عنه قال: رأیت النبی صلّى اللّه علیه و سلم فقلت: یا رسول اللّه روی عنک أنک قلت: شیبتنی هود؟ قال:« نعم»، فقلت: ما الذی شیّبک منه، قصص الأنبیاء و هلاک الأمم؟ قال:« لا و لکن قوله: فاستقم کما أمرت‏»”؛ و لان عبارۀ: «فاستقم کما أمرت» جائت فی سورۀ الشوری ایضا لکن بدون «و من تاب معک» قیل هذه العبارۀ الخیرۀ هی ما شیبت رسول الله (ص) لانه یعلم ان من تاب معه لایکاد یستقم کما امر الله.

[۶]. «أَنَّ أَرْوَاحَکُمْ وَ نُورَکُمْ‏ وَ طِینَتَکُمْ وَاحِدَه» ابن بابویه، من لا یحضره الفقیه، ج‏۲، ص۶۱۳٫

[۷] اللّوعه: حرقه الحزن و الهوى و الوجد.

[۸] ابن مشهدى، المزار الکبیر. ص۵۰۱

[۹] ابن بابویه، الأمالی. ص ۴۶۲-۴۶۳

[۱۰] طوسى، مصباح المتهجّد و سلاح المتعبّد. ج۲٫ ص۷۷۴

[۱۱]. همان. ج۲ ص۷۷۵

[۱۲] ابن مشهدى، المزار الکبیر. ص۵۷۹

[۱۳]. یزدى حایرى، إلزام الناصب فی إثبات الحجه الغائب عجّل الله تعالى فرجه الشریف. ج‏۲، ص۲۳۳

[۱۴] ابن قولویه، کامل الزیارات. ص۲۲۸

[۱۵] دعاء الافتتاح، من ادعیۀ شهر رمضان فی مفاتیح الجنان.

[۱۶]. ابن شعبه حرانى، تحف العقول. ص۲۴۰

[۱۷]. فی روایۀ الامام الصادق علیه السلام حین سئل عن الآیۀال شریفۀ «وَ قَدِمْنا إِلى‏ ما عَمِلُوا مِنْ عَمَلٍ‏ فَجَعَلْناهُ هَباءً مَنْثُوراً» قال (ع): «أَمَا وَ اللَّهِ إِنْ کَانَتْ أَعْمَالُهُمْ أَشَدَّ بَیَاضاً مِنَ الْقَبَاطِیِ‏ وَ لَکِنْ کَانُوا إِذَا عَرَضَ لَهُمُ الْحَرَامُ لَمْ یَدَعُوهُ.» کلینی، الکافی ؛ ج‏۲ ؛ ص۸۱٫

[۱۸] مجلسى، بحار الأنوار. ج۴۵، ص۹٫

[۱۹].همان. ج‏۴۴ ؛ ص۳۲۹

[۲۰] ابو مخنف، وقعه الطف. ص۱۷۲

[۲۱] ابن نما حلى، مثیر الأحزان. ص۴۱

[۲۲] ابن بابویه، الأمالی. ص۱۵۵

[۲۳]. الاخبار الطوال، ص۲۵۰، به نقل از محمدی ری شهری، الصحیح من مقتل سیدالشهداء. ص۹۰۱

[۲۴]. ابن شهرآشوب. مناقب آل أبی طالب علیهم السلام. ج‏۴، ص۱۰۸

[۲۵] ابن قولویه، کامل الزیارات. ص۲۵۷

[۲۶]. مقتل الحسین للخوارزمی، ج۱، ص۲۲۵٫

[۲۷]. ابو مخنف، وقعه الطف، ص۱۶۸٫

[۲۸]. همان. ص۱۷۱ و نقله فی مقاتل الطالبیین أبو الفرج عن أبی مخنف: ۷۴٫

[۲۹]. تاریخ طبری، ج۵، ص۴۲۷

[۳۰] ابو مخنف، وقعه الطف. ص۲۵۲ و رواه المفید فی الإرشاد: ص۲۴۲٫

[۳۱]. ابن طاووس، اللهوف على قتلى الطفوف. ص۱۲۰٫

[۳۲]. المقتل للخوارزمی، ج۲، ص۱۶۷٫

[۳۳] طوسى، تهذیب الأحکام. ج‏۶ ؛ ص۱۱۴

[۳۴] طبرسى، الإحتجاج على أهل اللجاج. ج‏۲ ؛ ص۴۹۴

برچسب خورده : , , , , , . Bookmark the پیوند یکتا.

3 Responses to چگونگی انتظار و زمینه سازی برای ظهور امام زمان (ع) با نگاهی به الگوی عاشورا

  1. نگران میگوید :

    با عرض سلام
    آیا امکانش هست متن کامل فارسیش رو هم بذارید؟؟
    مطلب بسیار قابل توجهی بود

    • حسین سوزنچی میگوید :

      سلام علیکم
      فایل فارسی را گذاشته بودم اما ظاهرا مشکلی در سایت ایجاد شده بود. مجدد بارگذاری کردم. روی قسمت ترجمه فارسی کلیک کنید تا دانلود شود.

  2. پینگ بک :nya snabblån utan uc

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *